Şairlerin eliyle Ay-Nur’a Mektup: Beyaz Bilgeliğin Yaşlılığı

İçimin de dışımın da olmadığı, ya da içimi de dışımı da

Bilmediğim bir dünya zamanıydı; sanırım 8-9 yaşlarındaydım.

Acıyı, kederi, neşeyi henüz ayrıştırmamıştım.

Hayattı; yekpâreydi. Her şey, bir şeydi (1).

Birhan Keskin “beyaz delik” kavramını, gülümsediğinde dünyada beyaz bir delik açan sevgiliyle ilişkilendirir. Şiirin adı da BEYAZ DELİK. Acısız, yekpâre hayatta, /elimizi arı sokarken, / bisikletten düşüp dizlerimizi kanatırken canımıza bir şey olurdu;/ hissederdim. / Ama acıya dâhil değildi yine bunlar. / Hayattı, yekpâreydi işte./

Çocukluğun ve gençliğin esenlikli yıllarıydı bizim için. Tıpkı Beyaz Delik adlı şiirin söylediği gibi; / Biz kendi ılık dünyamızın içinde salınan, uçuşan perilerdik.

Sonra biz parçalara bölündük. /zaman, hayatı parçalara ayırıp “parça parça” görmeye başladığımızda, / acı, o yekpâreliği yitirdiğimizde oluşacaktı.

“Geniş ve ılık dünya” artık ılık değildi ve daralmıştı. Biz de küçük bir alana sıkışmış, feryat ediyorduk. “Şarkılarımız”la yakınıyorduk. Herkesin şarkısı ayrıydı. Bir kara delikti gördüğümüz. Düşerken içine o deliğin, boğuluyor ve tekdüze yaşamı tüketiyorduk. Parçalanmış hayata sessizce “hoş geldin” demek aklımıza bile gelmiyordu. Kaçarken hayattan acıdan bağırıp çağırıyorduk. Ernst Jünger, “Bana acıyla ilişkini söyle sana kim olduğunu söyleyeyim” dedi. (2). Acıyla ilişki bu kadar önemliydi işte. Henüz biz bilmiyorduk. Mutlu olmanın peşindeydik.

“Mutlu ol” formülüne aldırmadı Ay-nur. Biz Chul Han’ın dediği gibi mutluluğun acının olumsuzluğunu yerinden edeceğine inandık. Mutluluğu olumlu bir duygusal sermaye olarak gördük (3). Biz -kendi adımı ifşa etme hakkım var, diğerlerinin isimlerini veremem- enerji “pavyon”larında gezerken o bizi dinledi. “Pavyon” “pavyon” gezdik. Anlattık, konuştuk, biraz sonra anlamını açacağım şarklıları söyledik. Tükettik yılları. Tam da tüketim toplumunun istediği gibi. Dolarla ödedik kurs ücretlerini. “Mürşit”ler yarattık, onların yüceliğine inandık, peşlerinden gittik. Aynur bizi seyretti. “Anlatın” dedi. Anlattık, o da dinledi sessiz ve sakince. Gülümsedi arada.

Ay-Nur sen ayrılınca

Diorissimo genişleyerek yayıldı odaya. Zambak hem de vadideki. Bir koku değil mi her zaman bizi geçmişe götüren? Proust’a göre, gayri iradi bellek (mémoire involontaire) iradi anımsanmanın karşısında. Proust çocukluğunun bir bölümünün geçtiği Combray kentini ne denli az anımsadığını fark ediyor. Sonradan sık sık sözünü ettiği madeleine (bir tür çörek) onu eski günlere götürene dek belleği ona fazla bir şey sunmamış. Geçmiş akıp giden izleri saklamaz. Geçmişi iradi olarak anımsamanın bir yararı yok. Geçmişle akıp gitmiş olan zihin ve onun etki alanının ötesinde bir olgu bu gayri iradi anımsama. O herhangi bir nesnenin içinde bulunur (4). “Tek bir koku, çoktan kaybedildiğine inanılan koca bir çocukluk evrenini diriltir. Tat ve koku insanlar öldükten, nesneler yok olduktan sonra sağ kalır” (5).

ÇEKMECELER

Gardırop çekmecesinde

Yüzleştiğimiz günler

Ten kokuları, ruj eskileri, sürme

Çocukluğumuzun emekleyen resmi

Sevinci solmuş gülüş

Aralanır zaman kalıpları düşündükçe (6).

Zaman ikiye ayrılır; eski zaman ve şimdiki zaman. Eski zaman yaşlının bildiği bir zaman dilimidir. Ayrımcıyım bu konuda gençler anlamaz bunu. Heidegger conservatio’yu sürem kuracak bir zaman stratejisi olarak tanımlar. Ona göre insan kendi menşeine kulak vermelidir. Çünkü insanı, yerli yapan sadece menşeidir. Heidegger’e göre modern çağda hiçbir şey gelenekle aktarılmaz, daralan şimdide her şey çabucak eskir (7). İşte bunlar geldi aklıma Ay-Nur sen ölünce. “Yazayım içimde kalmasın” dedim. Sonra suskun resimlere baktım. Hareketsiz ve sessizdiler. Aklıma Suskun Resimler Durağı şiiri geldi.

Resimli Roman arşivlerinden

Çıkageldi çocukluğum, kucakladım

Masal değildiler, kuşkum yok

Atları attı, insana benzedi prensler (8).

Bir süre durakta beklemeye geldik. “Göğe baktık mı” daralan şimdinin zamanında?

Heidegger “yeryüzünde (toprağın üzerine) demek zaten göğün altında demektir” der. Bu insanların varlıklarının birbirine ait olmasını da ihtiva eder. Yeryüzü, gökyüzü, tanrısal olan ve ölümlü olan birlikte bire aittirler (9). Demek göğe bakmasak da olur. Zaten birlikteyiz. O zaman gülümseyelim. Tıpkı senin gibi. Gülümseyelim ve geçelim. Bu “boş vermek” değil. Sen bilirsin bunun boş vermek olmadığını Ay-Nur.

“Görünmeyen uyum görünen uyumdan daha güçlüdür. Çemberde başlangıç ve son ortaktır” (10) der de Herakleitos hem de milattan önce, ancak biz ölümlüler bunu hiç düşünmeyiz çizgisel zamanı tüketirken. Ruhun varlığını sürdüğünü unutur da geride kalanlar, gözyaşlarını boşluğa akıtır.

Geriye kalanlarsa

Eski sıcaklığında anımsamanın

Ses çıkarmadan, göstermeden

Gizliyorlar yaralarını (11).

 Ay-Nur

“Allah’ın yedi göğü birbiri ile nasıl uyumlu yarattığını görmüyor musunuz? Ay’ı, bunlar içinde bir nur yaptı ve güneşi bir kandil haline getirdi” (Nuh Suresi, 15-16). Nuh 16’da Ay’ı ‘nur’, Güneş’i ‘kandil’ olarak nitelendirilmiştir. Bu ayette kandil (ziya özelliğiyle) Güneş’in ışık kaynağı, nur özelliği olan Ay’ın ışık yansıtıcısı olduğu ifade edilmektedir (12). Hilal biçimindeki ay yüzünü eksik gösterir. Aslında güneşe dönük yüzü tamdır.  

Ay-Nur “şarkı” söylemez

Nicoll “Kendi şarkısını söyleyen” insandan söz eder. “Bazen insanlar şarkılarını hiçbir cesaretlendirme olmadan söylerler ve bazen de birkaç bardak alkolden sonra uluorta söylemeye başlarlar. Onlara ne kadar kötü davranıldığı, hiçbir zaman gerçek bir fırsata sahip olmadıkları, onların zorlukları kimsenin anlamadığını, yanlış bir evlilik yaptıkları, hep yanlış anlaşıldıkları […] vs. hakkında şarkı söylerler ve bunların tümü, kendileri dışında herkesin suçlu olduğu anlamına gelir” (13).

Herkes şarkılarını söylerken sen sessiz kaldın. Fadime Çelik’in sözünü ettiği “davetsiz farkındalık” mıydı sendeki? “Aslında bütün hayatımız, baştan sona ‘davetsiz farkındalık’ aracılığıyla gelebilen iç görü ve farkındalıkları edinme ve varlıksal alanımıza dâhil etme üzerine kurulu” (14). Biz seni kederli şarkılarla ve çok klasik “Zavallı Ben” (15) şarkısıyla bunalttıysak kendi adıma özür dilerim.

Geldi geçti günler. Sinan Canan’ı dinliyordum, gençlere şöyle dedi: “On beş gün sonra 50. yaş gününüzü kutlayacaksınız”. [Ne kadar anladılar bilemiyorum. İnsan yaşlanınca yaşamın kısalığını çok iyi gözlemliyor.] /taşlı yollardan düşe kalka gelen ölüm /kuruyan dudaklarını / kim bilir kimin gözyaşlarıyla ıslatır/ ve uyuyakalır sonra/ örtünüp ay ışığını/ ılgın ağaçlarının dibinde / (16). YORUMSUZ.

Kılı kırk yardım, altını üstüne getirdim,

Ve işte en gümüş cümlem: 

İçimi açtım sana.

İçimi açmak için (17).

Öneriler

Beğendiyseniz diğer mektup yazılarından tavsiyelerimiz:

• Yaşlanmadan gidenlere selam olsun!
• Gönderen: Seçil Büker… Melisa Gürpınar eliyle Yağmur’a
• Barış’a Mektup: Ötekinin Sorumluluğu Büyükannede!
• Bugün 12 Aralık Günaydın Ozu

Kaynakça

1. Birhan Keskin. (2020). Kim Bağışlayacak Beni. Metis, s. 37
2. Byung-Chul Han. (2022). Palyatif Toplum: Günümüzde Acı. Çev. H.Barışcan. Metis, s.13.
3. Byung-Chul-Han,2022, s. 21.
4. Benjamin, Walter. (2006). Son Bakışta Aşk. Metis, s. 119.
5. Byung-Chul Han. (2023). Zamanın Kokusu. Çev.Ş. Öztürk. Metis, s. 55.
6. Arife Kalender Önel. (1995). Suskun Resimler Durağı. Hera, s. 32.
7. Heidegger’den aktaran, Byung-Chul Han, 2023, s.82.
8. Arife Kalender Önel, 1995, s. 9.
9. Martin Heidegger. (2008). Düşüncenin Çağırdığı. Say, s.80.
10. (2020) Fargmanlar. İş Bankası, s. 16.
11. Nilgün Marmara. (2020). Daktiloya Çekilmiş Şi Everest, 126.
12. Bayraktar Bayraklı. (2007). Kur’an Tefsiri. Cilt 20.Bayraklı Yayınları, s. 30-31.
13. Maurice Nicoll. (2008). Gurdjieff  ve Ouspensky’nin Öğretisi Üzerine Psikolojik Yorumlar, 1 (Çev. N. P. Kosova). İstanbul: Ruh ve Madde, s.260.
14. Fadime Çelik. (2022). Yaz Kızım: Binbir benden Ben’e doğru bir dönüşüm yolculuğu. Bilyay Vakfı, s.237.
15. Nicoll, Cilt 3, 2008, 1115.
16. Melisa Gürpınar. (1992). Çocukluğum ve Ölümüm, Can, s.36.
17. Birhan Keskin. (2017). Soğuk Kazı. Metis, s. 27.