Niyetim çok sağlamdı
Artık ihtiyarlamak yok ha…, diyorum;
Ama şu tapınağın çanları… çanları (1).
Ozu 12 Aralık 1903’te doğdu, 12 Aralık 1963’te öldü. Yaşlanmayı beklemedi. Yaşlandıkça başına neler gelebileceğini çok iyi biliyordu. Barlarda emekliliği yaklaşan erkekler sarhoş olup emeklilik korkularını dile getirdiler. Onları konuşturan yönetmendi.
Gelip geçiyordu her şey
Kamera yerinden oynamıyor. Çerçeve hep aynı. İnsanlar çerçeveye giriyor, çıkıyor. Çocuklar, genç kadınlar, erkekler. Sonra yaşlılar yalnız kalıyorlar.
Film görünüşte Noriko’nun (Setsuko Hara) kiminle evleneceği sorununa odaklanıyor. Gelip geçiciliği ve yaşlılığı böyle vurgulular Ozu tanık, gözlemliyor, zamanın gelip geçiciliğini çerçevelerin içinden gösteriyor. Evin içindeki odaların kapıları, pencereleri yetmiyor, karşıdaki binanın dizi dizi pencerelerini gösteriyor. Sıkışıp kalmışız dikdörtgenlerin içine. Arada yaşlılar da var. Gençleri rahatsız etmek istemeyen anne ve babalar. Çocuklar yoğun, onları oyalamak zor, en iyisi tatile göndermek. Tokyo Hikâyesi’nin (1953) yaşlıları deniz kenarında zorunlu tatilin keyfini çıkarmaya çalışıyorlar. Ama yalnızlar.
Göz açıp kapamalı dünyanın
Çatısı sazdan kulübesi bu
Bir yerlerde yaşayamayacağıma
Aklım keserse ben de
Yaşamayıveririm olur biter (2).
Ana akım filmlerde yaşlıların tek çıkış yolunun ölüm olduğu pekiştirilir. Yaş ayrımcılığı onları ölümü düşünmeye yönlendirir. Dünya ile bağlarını bu geçitte yavaş yavaş kendi elleriyle çözerler.
Bağlamından kopararak Atilla İlhan’ın galiba ölüyorum şiirinden bir dizeyi analım yaşlılar adına (3).
Gittikçe yalnızım galiba ölüyorum
Tıpkı Ozu’nun Tokyo Hikâyesi ‘nde olduğu gibi. Nicelik değişiyor ama niteliksel olarak ayrımcılığın özü hep aynı. 
Öldürme çeşitli biçimlerde olabilir. Filmde Tokyo’ya çocuklarını görmeye gittiklerinde oğullarının ve kızlarının üstü örtülü ya da kimi kez de açıkça belli ettikleri ilgisizliklerini yüreğinde duyumsayan anne yolculuğun sonunda hastalanır ve ölür. Bu oldukça “istenen” bir ölüm aslında.
Öldürülmediğimiz için şükretmeliyiz
Kime göre mi? Filmdeki baba Shukishi (Chishu Ryu) yaşlı arkadaşıyla bir hayli içer. Yaşlı arkadaş sarhoşken akıllıca bir şey söyler: “Babalarını annelerini öldüren evlatlar var. Biz şükretmeliyiz”.
Yaşlılar fazlalık olarak görülmeye ve aşağılanmaya razı olmalı. Öldürülmedikleri için şükrederek yaşamalı.
Araştırmalar da bunu gösteriyor. Yaşlılar sadece yaşlandıkları için değil senex araştırmalarına göre içinde şiddet ve istismar olan “doğal olmayan yollarla” ve “ihmalden” de ölüyor. Dahası, araştırmada kamu soruşturmasına konu olacak şüpheli ölümler var.
“Doğal bir ölüm” gibi görünen kaç şüpheli ölüm var? Onu bilmek olanaksız.
Doğal ölüm de şüpheli ölüm olabilir
Dileğim şu ki / Baharda, ikinci ayın / Onbeşinci gecesi / Kiraz çiçeklerinin altında / Kapatayım gözlerimi (4).
Tokyo Hikâyesi’nde annenin ölümü şüpheli. Oysa oğlu bu ölümü sorgulamıyor. Tren yolculuğunda anne hastalandığı için diğer oğlunun yaşadığı Osaka’da trenden iner karı koca. Osaka’daki oğul da işlerinin yoğunluğunu bahane ederek gereği kadar ilgilenmez annesiyle.
Örtük olan şu: Yaşlılar çocuklarının hızlı yaşam akışını bozdukları için “suçlu”. Bunun cezası ölüm. Cezayı kimi kez çocuklar veriyor (üstü örtükmüş gibi duran aşağılamalarla ya da bıçakla doğrayarak) kimi kez de yaşlının kendisi. Yaşlının acı yüreğine ya da beynine oturursa bu “doğal ölüm” olarak kayıtlara geçiyor.
Öbür dünyadaki
Ruhum için benim
Duaların esirgeme de
Kiraz çiçeklerini seriver Buddha’nın önüne (5).
Sevgili Ozu yarattığın yaşlı temsilleri için seni sevgiyle, saygıyla anıyoruz. Keşke daha uzun kalsaydın bizimle. Geride kalan filmlerin bizimdir. Kiraz çiçeklerinin içinde ol sen.
Öneriler
- Benzer yazılar için: Yaşlanmadan gidenlere selam olsun!
- Diğer yazılar için Ana Sayfa ve Kategoriler sayfasını ziyaret ediniz.
- Bize katılmak ve kendi yazılarınızın Sineyaşlılık sitesinde yayımlanmasını isterseniz, koşullarımız için Yazı Gönderme sayfasına bakmayı unutmayınız.
- Tokyo Hikayesi‘ni izlemek isteyenler Mubi‘nin sayfasını ziyaret edebilir.
Kaynakça
- Akalın, S. (1962). Japon şiiri: Tarih ve antoloji. İstanbul: Varlık, şair: Jokun, 155.
- Akalın, şair: Rahip Ryosen, 128.
- İlhan, Atilla (2004). Böyle bir sevmek. İstanbul: İş bankası, 21.
- Akalın, şair: Rahip Rhosen, 128.
- Akalın, şair: Rahip Rhosen, 128.
