Bilge ve Yaşlı Bir Nehir
Seçil Büker
Gümüş Somon balığının yolculuğunu Ahn Do-hyun yazdı. Bu yolculukta neler yoktu ki. Kitabın adı: Gümüş Somon’un Büyük Yolculuğu (1).
Ben kitapla analiz atölyesinde tanıştım. Kitaptaki bilge yaşlı nehir beni çok etkiledi. Yaşlılığı temel alarak yazmayı seçtim. Sahi atölyede bize söylendiğine göre kitap 12 yaş ve üzeri için. Bu önemli.
İlk yitik nesne: Bering boğazını geçmek
Gümüş Somon yolculuğa çıktığında tek amacı var: Bering boğazını geçmek ve doğduğu yere yumurtalarını bırakmak. Hiç sorgulamıyor çıktığı yolculuğun doğasını. Somon balıklarını avlayan kartalın tehdit oluşturduğunu da bilmiyor.
Kitabın başlangıç bölümü öyle güllük gülistanlık değil. Çünkü kartal iştahla sürüye yaklaşıyor. Sırtı pırıl pırıl parlayan somon kartalın odağında. Öylesine çekici ki Gümüş Somon. Ama kartalın gözü kamaşmış olmalı ki Gümüş Somon’u değil de ablasını yakalayabiliyor.
İkinci yitik nesne: Özgür birey olmak
Ablasını afiyetle yemek için kartal uzaklaşırken Gümüş Somon geçmişi anımsar. Sırtının diğer somonlar gibi olmadığını, gümüş renkli pullarla kaplı olduğunu ablası söylemişti ona. Diğer somonlar gibi sırtı koyu mavi, karnı beyaz olmadığı için Gümüş Somon’u yadırgayan diğer somonlar onun farklı bir tür olduğunu düşünüyorlardı.
Bu düpedüz ötekileştirmeydi ama Gümüş Somon bunun adını koyamıyordu. Kendisini denizde tek başına kalan bir ada gibi hissediyordu. “Somon sürüsünün güneye doğru hareketinden itibaren Gümüş Somon, sürünün tam ortasında yüzmeye başlamıştı. Bu kararı geniş çeneli Somon vermişti. Geniş Çeneli Somon sürünün lideriydi” (2). Her şeye o karar verirdi. Kararlarını da yüksek sesle duyururdu. Somonlar için yasak sözcükler vardı: özgürlük, isyan, itaatsizlik, direniş, harap etme, oyun. Oysa birey olmak hak temelli bir istektir.
Ablası da Geniş Çeneli Somon’un sözünden çıkmazdı. Gümüş Somon kendisinin dışlandığını düşünüyordu. Koruma duvarı oluşturan somonların ortasında yüzmek onu boğuyordu. Ablasına bir gün şöyle dedi: “Ben korunurken dışlanmaktansa, korunmayıp özgür olmak istiyorum” (3). Yaşlıların başına gelen ayrımcılık Gümüş Somon’un da başına gelmişti: aşırı koruma altına alma, çocukmuş gibi davranma. Salgın döneminde uzun süre sokağa çıkamayan yaşlılar da aşırı koruma altına alındılar ve çocuksulaştırıldılar. Tıpkı Gümüş Somon gibi. Oysa ayrıştırılan yaşlılar da Gümüş Somon da yalnızca birey olmak istiyorlardı. Aslında direnişleri hak temelliydi. Ama onlara da “hepsi senin iyiliğin için” deniyordu. Gümüş Somon’a çocuklar gibi korunması gerektiğini ablası, yaşlılara ise kendi çocukları, doktorlar, sağlık bakanı, ayrımcılığın farkında olmayan tüm yakınları ve belediyeler söylüyordu. Dahası yaşlı ihbar hatları bile kurulmuştu.
Gümüş Somon ablasının endişeli biri olduğunu düşünüyordu. Ayrımcılığın farkında olmayanlar yukarıdan bakıyorlardı Gümüş Somon ve yaşlılara. Boz ayılar ve balık kartallarının balıklara yukarıdan bakması gibi. “Ayrıca benim için endişeleniyormuş gibi yaparken bana müdahale etmek istiyor. Sanki müdahale etmek sevgi göstergesiymiş gibi. Ablam sevginin müdahale etmekle aynı şey olmadığını bilmiyor”. İşte sorun da bu.
Engelleyiciler ve yardımcılar
Özgür bir birey olmak isteyen Gümüş Somon’un engelleyicileri: Geniş Çeneli Somon ve abla. Açıkçası iktidarı elinde tutanlar. Gümüş Somon’un kıyıya yanaşmasını bekleyen, boz ayıyı gören ve Gümüş Somon’u son anda uzaklaştıran Berrak Gözlü Somon ise yardımcı. Daha ne yapsın. Gümüş Somon’un hayatını kurtardı. Sonra Gümüş Somon çevreyi gözlemlemeyi öğrendi. Yeşil nehrin az tuzlu sularına vardıklarında Gümüş Somon dönüşüm geçirmeye başlamıştı.
Üçüncü yitik nesne
Gümüş Somon’un pulları pembe pembe kızarmaya başladı. Bu dönüşümün göstergesiydi. Gümüş Somon da Berrak Gözlü Somon da büyümüşlerdi. Berrak Gözlü Somon ona yumurtlamak için doğduğumuz yere, nehrin yukarısına, gitmek zorundayız dediğinde Gümüş Somon yaşamın anlamının bu olmadığını düşündü. Yaşamın anlamı neydi? Yaşamın amacı yalnızca yumurta bırakmak olmamalıydı. Gümüş Somon ağaç yapraklarının neden nehrin aşağısına indiğini sorduğunda Yeşil Nehir gülümsedi. Yeşil Nehir nehrin durup dinlenmeden aktığını söyledi. Aslında nehir yalnızca durur gibi yapar ama hiç durmaz akar.
Yaşamın anlamı
Bilge ve yaşlı Yeşil Nehir ona akıntıya karşı yüzebilmenin sadece kendi gücünden kaynaklanmayacağını, başkalarının desteğinin de şart olduğunu söyledi. “Nehir aşağıya doğru akarak kendi akıntısını ve sıcaklığını somon balıklarına öğretiyor. Tabii gidecekleri yolu da” (5).
Yeşil Nehir yukarı doğru yüzmenin umudu aramak ve kolay yolu seçmemek olduğunu söyledi. Yeşil Nehir onun babasını da tanıyordu. Babası da kolay yolu seçmemişti.
Somonlarının doğanın sunduğu engeli, açıkçası çağlayanı geçmeleri gerekiyordu. Çağlayanı engelleyici olarak görmek gereksizdi.
Suyolundan geçmek kolay yoldu ve doğal değildi. Yeşil Nehir, Gümüş Somon’a babasının bir zamanlar lider olduğunu ve akıntıya karşı yüzerek çağlayanı geçmenin doğru yol olduğuna inandığını söyledi. Çünkü güçlüğün üstesinden gelebildiklerinde soylarını koruyabilirlerdi. O zaman çok kurban verilmişti ama bu kayıpların nedeni somonları avlayan insanlardı. Yaşlı Yeşil Nehir ona yaşamın anlamını anlatmıştı. Zor olanla baş etmek varlığın büyümesine, aydınlanmasına başka bir deyişle tekâmül etmesine yol açıyordu. Gümüş Somon’un varlığı öyle yükselmişti ki artık yoldaşları “Acayip tür Gümüş” diye onunla dalga geçtiklerinde gülüp geçiyordu.
Yeşil Nehir’in yaşama nedeni
Yeşil Nehir yaşamının amacının var olmak olduğunu söylediğinde Gümüş Somon şaşırdı. Şöyle sürdürdü Yeşil Somon: “Var olmak ben olmayan her şey için bir ‘arka plan desteği’ vermek anlamına geliyor” (6). Yeşil Nehir onu sarıp sarmalayarak, onu koruyarak, Gümüş Somon’a arka plan oluyordu. Ona müdahale etmiyordu. Bu “koruma” çok farklıydı. Gümüş Somon da arkadaşlarının arka planı olmayı istedi.
Kimselere söylemedi ama Berrak Gözlü Somon’un arkaplanı olmayı çok isterdi doğrusu. Yeşil Nehir yaşlı bir bilge olduğundan ona ne güzel şeyler öğretti. Ona kılavuzluk yaptı, yol gösterdi ama müdahale etmedi. İşte bilgelik buydu.
Yeşil Nehir yaşlı ve yorgun
Berrak Gözlü Somon da nehirle konuşuyordu ama kalp gözüyle oluyordu bu konuşma. Yeşil Nehir’in hasta ve yorgun olduğunu, elektrikli testere sesinden, üzerine boca edilen renkli sulardan sağlığının etkilendiğini biliyordu Berrak Gözlü. Yeşil Nehir’e insanların somonları gelişigüzel avladıklarını söylediğinde Yeşil Nehir iki tür insan olduğunu söyledi: “Oltası olan insanlar ve fotoğraf makinesi olan insanlar” (7). İnsanların nehire döktükleri kirli sular yüzünden Yeşil Nehir yorgun hissediyordu. Ancak yaşlı olmasına karşın biliyor. Bilginin sahibi, en doğru yolun insanların açtığı suyolu değil, doğanın yolu olduğunu biliyor.
Gümüş Somon diğerlerine yol gösteriyor
Gümüş Somon akıntıyı geçebilecek gücün ve yeteneğin somonlarda olduğunu öğrendi ve diğerlerine öğretti. Belki de en önemlisi zorluğu aşarken duyumsayacakları acıların ve sevinçlerin gelecekte yumurtalardan çıkacak olan yavrulara miras kalacak olmasıydı.
Kolay yol yol değildir. Yeşil Nehir söylemişti. İnsanların elinde olta değil, fotoğraf makinesi tutanlar var diye. O güzel insanlar somonlara zarar vermiyor onların fotoğraflarını çekiyorlardı. Sonunda zor yoldan fotoğraf çeken insanların olduğu nehir kenarına vardı sürü.
Yaşlı bilge nehri dinleyen gümüş somon neslinin daha güçlü olmasını sağladı. Çünkü o güçlü bir ata olmayı başarmıştı. gelecek kuşaklar da güçlü olacaktır bu güzel atadan ötürü.
Kaynakça
- Ahn Do-hyun. (2022). Gümüş Somon’nun Büyük Yolculuğu. İstanbul: Doğan Çocuk.
- 2022, s.17.
- 2022, 19.
- 2022, 20.
- 2022, 44.
- 2022, 53.
- 2022, 58.
